Khảo dị truyện Hai con cò và con rùa

Người Lào cũng có truyện Rùa kết bạn với vịt trời:

Xưa trong hồ Póc-kha-ra-ni có một con rùa và hai con vịt trời. Gặp khi hồ cạn, hai con vịt trời muốn đi chỗ khác kiếm ăn. Rùa xin họ đưa mình đi theo. Vịt trời ưng thuận, chỉ dặn là rùa không được mở mồm. Cũng như truyện trên, chúng nó bảo rùa cắn vào giữa một cái gậy rồi hai con cắn hai đầu, cứ thế bay đi. Có hai con chồn trông thấy, nói với nhau, một con nói: – “Kìa có hai con ngỗng tha một con rùa”. Một con trả lời: – “Sao lại nói thế, biết có phải là hai con ngỗng tha một con rùa hay là một con rùa gánh hai con ngỗng”. Rùa giận lộn ruột muốn chửi, nhưng vừa mở miệng đã bị rơi xuống chết.

Trong Kinh Tam tạng cũng có truyện Hai con ngỗng và con rùa có phần chắc là nguồn gốc của hai truyện Hai con cò và con rùa.

Xưa, trong một cái hồ có nhiều ngỗng và nhiều rùa ở chung với nhau. Trong đó có một con rùa kết bạn thân với hai con ngỗng. Gặp năm hạn hán kéo dài, nước hồ sắp cạn, hai con ngỗng đến từ biệt rùa để đi chỗ khác kiếm ăn. Rùa lấy tình bạn xin đi theo và bày ra cách cắn vào gậy như trên. Hai con ngỗng nói: – “Chúng tôi không từ chối, nhưng vì anh vốn lắm lời không kìm được mồm miệng, nhỡ có thế nào chúng tôi rất ngại”. Đáp: – “Tôi biết giữ mồm tôi chứ!” Bèn làm theo lời; cả ba bay lên trên không. Đến một thành phố, những người đi chợ gọi nhau: – “Này xem có hai con ngỗng ăn trộm một con rùa!” Rùa tức lắm nhưng chịu đựng, lặng thinh. Lai qua một thành phố khác, những người ở chợ lại kêu như trên. Rùa nghĩ bụng. “Sao có thể chịu mãi được cái khổ cổ thì ưỡn dài mà mồm thì ngậm thinh này. Bèn định nói: – “Đây là tôi muốn như thế chứ không phải ngỗng bắt trộm”. Nhưng chưa nói đã rơi, bị trẻ con đánh chết. Hai con ngỗng ngậm ngùi rồi bay đi.

Cũng ở kinh trên, lại có một truyện khác: Con sếu và con rùa. Một con rùa gặp năm đại hạn, hồ cạn không có gì ăn. Rùa cầu cứu sếu. Sếu lấy mỏ cắn rùa tha đi. Qua một thành phố, rùa không ngớt miệng hỏi – “Cái gì đây?” – “Cái gì kia?”. Sếu muốn trả lời nhưng vừa mở miệng thì rùa đã rơi bịch, bị người ta bắt ăn thịt.

Trong Ngụ ngôn Ơ-dốp (Fables Ésopiques) có truyện Rùa và le biển, đại thể là: Một con rùa nằm phơi nắng gặp một con le. Rùa ao ước: – “Giá được ai chắp cánh bay cao thì hay quá!” – “Cho ta gì ta sẽ mang cho”, le đáp – “Tôi sẽ tặng báu ngọc dưới đáy biển” – Le bèn cắp rùa lên mây xanh, chẳng may sẩy, rùa rơi chết. Rùa than: – “Ta vốn nòi đi chậm quen ở chốn bùn lầy, sao lại mong ước lên cao. Vả lại trên ấy nào có ai họ hàng quen thuộc, lên mà làm gì chết là đáng lắm!”.

Một truyện ngụ ngôn của ta Cóc và chuột hình tượng có khác nhưng đề tài tương tự:

Một con cóc kết bạn với một con chuột, thường mời chuột về nhà đãi đằng hậu hĩ. Đến lượt chuột mời cóc đến nhà nó. – “Tôi làm thế nào để lên chỗ ở của bác trên cây cao được”, cóc hỏi – “Bác cứ ngậm vào đuôi tôi là khắc xong”. Rồi đó chuột đưa cóc lên cây cao. Chưa đến nơi thấy vợ chuột ra chào, cóc mở miệng định chào lại thì bị rơi xuống chết (có người kể là bị oằn lưng như ngày nay vẫn thấy).

Theo Lăng-đờ (Landes), sách đã dẫn.

Theo Hoàng Lâm, Xu-văn thon. Truyện cổ tích Lào.

Theo Sa-van-nơ (Chavannes), sách đã dẫn.

Theo Sa-van-nơ (Chavannes), sách đã dẫn.

Theo Xi-mác-đơ (Simardes). Cổ tích và truyền thuyết An-nam.

Đánh giá

BÀI HAY NÊN ĐỌC